“Цацрагийн хамгаалалт. Цөмийн цацрагийн тунгийн зөвшөөрөгдөх хэмжээ” (MNS 5631:2006) стандарт нь цацрагийн тунгийн хязгаар-ыг тогтоодог — өөрөөр хэлбэл ионжуулагч цацрагийн үүсгүүртэй ажилладаг хүмүүс, мөн нийт хүн амын жилд авч болох цацрагийн хэмжээний дээд хязгаарыг олон улсын зөвлөмжийн дагуу тодорхойлсон баримт бичиг юм. Рентген төхөөрөмж, цацраг идэвхт эх үүсвэртэй ажилладаг байгууллага бүрийн ХАБЭА-н мэргэжилтэн, инженер мэдэж байх ёстой гол зохицуулалтыг товч танилцуулъя
Цацрагийн тун гэж юу вэ. Цацрагийн тунг хэмжихдээ “эквивалент тун” (H) — эд эрхтэнд шингэсэн тунг цацрагийн төрлөөс хамаарсан жинлэсэн коэффициентоор (жишээ нь рентген, гамма цацрагт 1, альфа бөөмд 20) үржүүлж тооцдог бол “эффектив тун” (E) нь биеийн бүх эд эрхтний мэдрэмжийг тооцсон нийлбэр үзүүлэлт юм. Хэмжих нэгж нь Зиверт (Зв), практикт ихэвчлэн милли Зиверт (мЗв) ашигладаг.
Цацрагтай ажиллагчдын тунгийн хязгаар. Цацрагийн эх үүсвэртэй байнга буюу түр ажилладаг хүмүүс дараах хязгаарт багтах ёстой:
— Дурын дараалсан 5 жилд, жилд дунджаар 20 мЗв-ээс хэтрэхгүй байх (нийт 5 жилд 100 мЗв хүртэл);
— Гэхдээ дурын нэг жилд 50 мЗв-ээс хэтрэхгүй байх ёстой;
— Нүдний болорт жилд 20 мЗв, арьсанд 500 мЗв, царвуу/тавхайд 500 мЗв хүртэл.
Нийт хүн амын хязгаар. Цацрагтай шууд ажилладаггүй хүн амын хувьд жилийн хязгаар хамаагүй бага — жилд 1 мЗв-ээс хэтрэхгүй (5 жилд дунджаар мөн адил). Нүдний болорт 15 мЗв, арьсанд болон царвуу/тавхайд 50 мЗв хүртэл. Байгалийн дэвсгэр цацрага, эмнэлгийн оношилгоо/эмчилгээний шарлага энэ хязгаарт тооцогддоггүй.
45 хүртэлх насны эмэгтэй ажилчдад тавих нэмэлт хязгаарлалт. Цацрагийн эх үүсвэртэй ажилладаг 45 хүртэлх насны эмэгтэйчүүдийн хэвлийн доод хэсгийн гадаргын эквивалент тун сард 1 мЗв-ээс хэтрэхгүй байх ёстой. Жирэмслэлтийн эхний 2 сард ургийн авах тун 1 мЗв-ээс хэтрэхгүй байна — энэ нь жирэмсэн болон жирэмсэн байж болзошгүй ажилтны хувьд ажлын байрыг эрт үнэлэх, хэрэв шаардлагатай бол цацрагийн эх үүсвэрээс хол байрлалд шилжүүлэх шаардлагатайг харуулж байна.
Практикт юу хийх вэ.
1. Цацрагтай ажиллагч бүрийг хувийн дозиметрээр (ПТУ, ТЛД гэх мэт) тогтмол хангаж, сар бүр уншилт авч бүртгэх.
2. Хуримтлагдсан тунг жил бүр, мөн дараалсан 5 жилийн дундаж байдлаар хянаж, 20 мЗв/жилийн дундаж хязгаараас хэтрэхгүй байгаа эсэхийг баталгаажуулах.
3. Нэг жилийн тун 50 мЗв-д ойртож буй ажилтныг илрүүлбэл нэн даруй ажлын горим, хамгаалалтыг дахин үнэлэх.
4. 45 хүртэлх насны эмэгтэй ажилтны тусгай хяналтыг тусад нь хөтлөх, жирэмслэлтийн талаар мэдэгдсэн даруйд ажлын байрыг эргэн харах.
5. Цацрагийн эх үүсвэртэй шууд харьцдаггүй бусад ажилтан, зочдыг хамгаалалтын зурвас, зай, хугацаагаар хамгаалж, жилийн 1 мЗв-ийн нийтийн хязгаарт багтаах.
Эх сурвалж: MNS 5631:2006 “Цацрагийн хамгаалалт. Цөмийн цацрагийн тунгийн зөвшөөрөгдөх хэмжээ”, Стандартчилал, Хэмжилзүйн Үндэсний Төв.