2026 оны 03 дугаар сарын 12-ноос эхлэн шинэ “Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл мэнд. Хөдөлмөрийн эрүүл ахуй. Эрүүл ахуйн хамгаалалтын бүсийн хэмжээ, ерөнхий шаардлага” (MNS 5105:2026) стандарт мөрдөгдөж эхэлсэн (хуучин MNS 5105:2001-ийн оронд). Үйлдвэрлэлийн хортой нөлөөтэй технологи ашигладаг аж ахуйн нэгж байгуулж буй, эсвэл одоо ажиллаж буй байгууллагын удирдлага, ХАБЭА мэргэжилтэнд зориулж “эрүүл ахуйн хамгаалалтын бүс” гэж юу болохыг товч танилцуулъя.
“Эрүүл ахуйн хамгаалалтын бүс” гэж юу вэ
Стандартын тодорхойлолтоор “эрүүл ахуйн хамгаалалтын бүс” гэдэг нь гадна орчинд үйлдвэрлэлийн хортой нөлөө бүхий технологи ажиллагаатай аж ахуйн нэгжийн хүн, мал амьтан, байгаль орчинд сөрөг нөлөө үзүүлэх аюулын хязгаарын хүрээ юм. Өөрөөр хэлбэл, үйлдвэрийн гаднах хил хязгаараас орон сууц, сургууль, цэцэрлэг зэрэг хүн амын байгууламж хүртэл байх ёстой хамгийн бага зайг заадаг.
Таван ангилал
Стандарт эрүүл ахуйн хамгаалалтын бүсийг аюулын төрлөөр нь 5 ангилдаг:
1. Галын
2. Тэсэрч дэлбэрэх
3. Химийн
4. Биологийн
5. Цацрагийн
Бүсийн зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ
Үйлдвэрийн төрөл, хүчин чадлаас хамааруулан эрүүл ахуйн хамгаалалтын бүсийг 1-5-р бүс гэж ангилж, тус бүрт дараах дээд хэмжээг тогтоосон:
1-р бүс — 1000 метр (жишээ нь том химийн үйлдвэр, цементийн шаарга)
2-р бүс — 500 метр
3-р бүс — 300 метр
4-р бүс — 100 метр
5-р бүс — 50 метр (жишээ нь жижиг хүнсний үйлдвэр, оёдлын цех)
Жишээ нь том хэмжээний эрдэс бордооны үйлдвэр, 1500 м³-ээс дээш багтаамжтай ширэм хайлуулах үйлдвэр 1-р бүсэд (1000 м) ордог бол гутлын үйлдвэр, пивоны үйлдвэр 5-р бүсэд (50 м) ордог. Байгууллага өөрийн үйл ажиллагаа аль ангилалд хамаарахыг стандартын хавсралтаас шалгах шаардлагатай.
Хориглох зүйл
Стандарт дараах зүйлийг тодорхой хориглосон байна:
1. Хими, физик, биологийн хүчин зүйлс харилцан үйлчилж эрсдэлийг нэмэгдүүлэх аж ахуйн нэгжүүдийг нэг бүсэд байрлуулах
2. Нэг үйлдвэрийн сөрөг нөлөөлөл нөгөө үйлдвэрийн ажилтны эрүүл мэнд, эд материалд хортой нөлөө үзүүлэхээр хамт байрлуулах
3. Спортын байгууламж, хүүхдийн байгууллага, сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэг, орон сууцны барилгыг эрүүл ахуйн хамгаалалтын бүсэд байрлуулах — энэ бол практикт хамгийн чухал, байнга мартагддаг заалт юм
Бүсэд юу байрлуулж болох вэ
Харин эрүүл ахуйн хамгаалалтын бүсэд дараах байгууламжийг байрлуулахыг зөвшөөрдөг: туслах цех, тасаг, машины зогсоол, цахилгаан дамжуулах шугам, ус хангамжийн худаг, галын пост, гараж, агуулах, захиргааны байр, цайны газар, үйлдвэрийн цехийн эмнэлэг гэх мэт — өөрөөр хэлбэл үйлдвэртэй шууд холбоотой, байнгын хүн амаар дүүргэгддэггүй байгууламжууд.
Нэмэлт тохиолдлууд
Ариутгах татуургын цэвэрлэх байгууламжийн хувьд бүсийн хэмжээ нь байгууламжийн хоногийн хүчин чадлаас (0.2-аас 280 мянган м³ хүртэл) хамааран 100-1000 метр хооронд хэлбэлздэг. Тэсэрч дэлбэрэх аюулын бүсийн хэмжээ нь цэнэгийн тэсрэлтийн үйлчлэлийн үзүүлэлт, эсэргүүцлийн шугамын хэмжээнээс хамааран тусад нь тооцогддог. Шатахуун түгээх станц, нефть бүтээгдэхүүний агуулахын хувьд тусгай стандарт MNS 4628-г баримтална.
Цацрагийн эх үүсвэртэй ажилладаг байгууллагад мөн холбогдох өөр стандарт хэрэгждэг тул манай “Цацрагийн хамгаалалт” нийтлэлийг нэмэлт үзнэ үү.
Эх сурвалж: MNS 5105:2026 “Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл мэнд. Хөдөлмөрийн эрүүл ахуй. Эрүүл ахуйн хамгаалалтын бүсийн хэмжээ, ерөнхий шаардлага”, Стандарт, хэмжил зүйн газар.